Nhiều điểm nhấn hấp dẫn tại Lễ hội đình Chèm năm 2026

Nhắc đến những lễ hội cổ truyền đặc sắc của vùng ven sông Hồng, không thể không nhắc tới Lễ hội truyền thống Đình Chèm - lễ hội diễn ra tại Di tích quốc gia đặc biệt Đình Chèm, nơi thờ Đức Thánh Hy Khang Thiên Vương Lý Ông Trọng . Được tổ chức vào các ngày 14, 15 và 16 tháng 5 âm lịch hằng năm, lễ hội nổi bật với nhiều nghi lễ độc đáo như rước nước trên sông Hồng, lễ mộc dục, hội thi nấu chè kho hay nghi lễ phóng điểu. Lễ hội năm nay có gì mới? Ông Nguyễn Mạnh Thìn, Phó Ban Quản lý di tích, Trưởng ban Khánh tiết Đình Chèm đã chia sẻ nhiều thông tin thú vị xoay quanh sự kiện văn hóa đặc sắc này.

- Xin ông cho biết vài nét về lịch sử của Lễ hội đình Chèm?

- Theo như các cụ kể lại, Lễ hội đình Chèm có lịch sử lâu đời, khi Đức Thánh Chèm được vua An Dương Vương phong chức Hữu Thừa tướng tước đại vương. Khi Ngài mang sắc phong về quê mở hội khao quân cũng là thời điểm lễ hội bắt đầu được tổ chức. Và từ bấy giờ hàng năm cứ đúng vào tháng 5, lễ hội sẽ được tổ chức với quy mô khác nhau tùy thuộc vào bối cảnh của từng thời kỳ.

- Là một lễ hội của cư dân vùng ven sông Hồng, Lễ hội đình Chèm có những nét đặc sắc gì, thưa ông?

- Lễ hội đình Chèm khác biệt so với các lễ hội khác trước tiên từ phần trang trí khánh tiết. Trong lễ hội luôn treo 3 lá cờ. Lá cờ thứ nhất là quốc kỳ của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Thứ hai là cờ của nhà Thánh, thêu bốn chữ Thượng Đẳng Thiên Vương. Và thứ ba là cờ của nhà Phật với biểu tượng con quạ ngậm dải lụa đào. Tại sao lại như vậy? Để hiểu được điều này, ta phải hiểu rõ về Đức Thánh Chèm. Thứ nhất, ông là nhà ngoại giao đầu tiên của nước Việt. Thứ hai, ông là người đỗ Hiếu Liêm đầu tiên, tức là đỗ Tiến sĩ đầu tiên của nước Việt. Thứ ba, ông là người đầu tiên được phong tặng Lưỡng quốc tướng quân của nước Việt. Thứ tư, ông là người tri ân các tướng sĩ tử trận đầu tiên của nước Việt. Lễ hội đình Chèm luôn treo 3 lá cờ mang 3 ý nghĩa khác nhau là vì vậy.

 Nét đặc sắc khác của Lễ hội đình Chèm là nghi lễ cúng phát tấu. Nghi lễ cúng phát tấu tức là đầu tiên cúng Phật, sau đó cúng phan, tức là chiêu hồn các tướng sĩ tử trận và cuối cùng là cúng Thánh. Nghi lễ cúng phát tấu thể hiện sự giao thoa giữa các nghi lễ của Phật giáo với Thánh hiền mà không lễ hội nào có được.

Một nét đặc sắc nữa là, lễ hội Đình Chèm là pháp hội. Chính vì vậy, lễ vật dâng cúng chỉ là đồ chay như: xôi, oản, chè, hoa quả và tuyệt đối không dùng đồ mặn. Cụ thể, Ban Tổ chức sẽ tổ chức hội thi nấu chè kho. Mỗi đội thi gồm 9 người, được phát 5kg đường, 5kg đỗ để nấu chè. Sau khi được chấm giải, các đội sẽ đóng chè thành phẩm oản rồi dâng lên cúng Thánh. Khi hạ lễ, các đội mang sản phẩm của đội mình về biếu các cụ từ 80 tuổi trở lên. Các cụ sẽ nếm chè và chỉ dạy thêm các kỹ thuật nấu để năm sau lễ vật sẽ ngày càng hoàn hảo.

- Được biết, khi nhắc đến Lễ hội đình Chèm, người ta thường nhắc đến nghi lễ rước nước, ông có thể nói rõ hơn về nghi lễ quan trọng này?

- Nghi lễ rước nước còn được gọi là nghinh thủy. Cung đường của nghi lễ rước nước là từ đình Chèm đi ngược lên khoảng hai cây số, rước hết địa phận của ba làng kết nghĩa anh em là làng Chèm, Hoàng Xá, Mạc Xá. Nghi lễ rước nước của Lễ hội đình Chèm đặc biệt ở chỗ diễn ra trong ba buổi sáng liên tiếp. Buổi sáng của ngày thứ nhất là sáng ngày 14 lấy nước về để thờ Thánh. Sáng thứ hai lấy nước về để tắm cho Thánh trong lễ hội, gọi là lễ mộc dục. Sáng ngày thứ ba lấy nước về để cầu mong cho mưa thuận gió hòa, cuộc sống ấm no.

Nghi lễ lấy nước được thực hiện rất chuẩn chỉ. Khi lấy nước, thuyền quay ba vòng ra giữa sông. Các thầy phù giá thả vòng càn khôn xuống giữa sông, sau đó tế chủ lấy gáo đồng thứ nhất ra múc vào ba chóe, mỗi chóe chín gáo nước. Trong lúc tế chủ múc nước thì các thầy phù giá sẽ hô "ù óe" trong tiếng chiêng trống rộn rã để tạo không khí linh thiêng cho nghi lễ.

 Sau nghi lễ rước nước là nghi lễ mộc dục được tiến hành vào 12 giờ trưa của hôm rằm. Nghi lễ mộc dục ở đây khác với tất cả các nơi khác là cùng một thời điểm phải hoàn thành ba việc: tắm bài vị cho Đức Thánh Ông, Đức Thánh Bà, ông Sứ; đọc kinh phả độ để xua tan tà ma quỷ quái trong lúc làm lễ mộc dục; và thực hiện nghi lễ phóng điểu ngoài cửa đình.

- Với vai trò là Trưởng ban Khánh tiết, theo ông lễ hội năm nay có điểm nhấn gì so với các năm trước?

- Đây là năm đầu tiên lễ hội được tổ chức sau khi sáp nhập 5 phường cũ: Thụy Phương, Đông Ngạc, Đức Thắng, Cổ Nhuế 2 và một phần của Xuân Đỉnh. Đây cũng là năm đầu tiên vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Lễ hội lại diễn ra trong bối cảnh phường đang tập trung triển khai các dự án lớn của thành phố tại phường. Chính vì vậy, tinh thần của người dân phấn khởi hơn. Về phía Ban Tổ chức, chúng tôi sẽ cố gắng tổ chức lễ hội bài bản và tốt hơn. Tôi tin rằng, với sự nỗ của Ban Tổ chức và Nhân dân địa phương, lễ hội sẽ có những điểm nhấn mới và đáp ứng được kỳ vọng của người dân cũng như du khách thập phương về dự.

- Thưa ông! Ông đánh giá thế nào về chủ đề của lễ hội năm nay?

- Chủ đề của lễ hội năm nay là lễ hội ven sông Hồng tiêu biểu. Đây là một chủ đề rất hay và thể hiện đúng tinh thần của Nghị quyết 02 của Bộ Chính trị. Mặt khác, dân gian ta có câu "Thứ nhất là hội Cổ Loa, thứ nhì hội Gióng, thứ ba hội Chèm", do đó việc hiện thực hóa lễ hội đình Chèm thành lễ hội ven sông Hồng tiêu biểu là rất cần thiết để xứng tầm với câu ca dao trên, đồng thời phát huy được những giá trị văn hóa quý giá từ ngàn đời của địa phương trong thời đại ngày nay.

- Trân trọng cảm ơn ông!

Đông Phương