Tưởng nhớ nhà ngoại giao đầu tiên của Việt Nam
Đình Chèm thờ Thượng đẳng Thiên vương Lý Ông Trọng, tên húy là Lý Thân và phu nhân là Hoàng phi Bạch Tĩnh Cung.
Theo cuốn Danh nhân Lý Ông Trọng với Di tích và Lễ hội Đình Chèm do Nhà Xuất bản Văn hóa – Thông tin phát hành năm 2010, Lý Thân gốc là người xã Thụy Uyên, huyện Từ Liêm, phủ Quốc Oai (nay là phường Đông Ngạc, thành phố Hà Nội). Sinh thời, ông rất cao lớn, khí chất uy dũng.
Lễ hội đình Chèm là một trong những lễ hội quan trọng, tiêu biểu của vùng Đồng bằng sông Hồng. Ảnh: Trung tâm VH, TT&TT
Gặp lúc Hùng Duệ Vương xuống chiếu tuyển người hiền tài ra giúp nước, huyện Từ Liêm tiến cử Lý Thân. Ông bèn đổi tên là Ông Trọng rồi đến yết kiến nhà vua. Duệ Vương rất hài lòng và phong cho ông chức Chỉ huy Sứ. Ngài đã giúp vua dẹp yên giặc quấy nhiễu ở phía Tây và phía Nam khiến chúng không dám xâm phạm bờ cõi nước ta.
Lúc bấy giờ, biên giới phía Bắc nước Tần thường xuyên bị quân Hung Nô quấy nhiễu. Nghe uy danh Ngài ở Âu Lạc, Tần Thủy Hoàng bèn gửi thư sang nước ta nhờ giúp đỡ. Vua Thục muốn giữ tình hòa hiếu giữa hai nước liền cử Lý Ông Trọng đi sứ nhà Tần. Vua Tần phong cho Ngài làm Tư Lệ Hiệu Úy và đem 10 vạn quân trấn giữ đất Lâm Thao (Trung Quốc). Với tài điều quân, bày binh bố trận, Lý Ông Trọng đã giúp nhà Tần đánh tan quân Hung Nô. Vua Tần cảm phục tài năng, phong cho Ngài tước Phụ Tín Hầu và gả công chúa Bạch Tĩnh Cung với mong muốn giữ Ngài ở lại nước Tần mãi mãi.
Tuy nhiên, với tình yêu quê hương đất nước vô bờ, Lý Ông Trọng nhiều lần dâng biểu xin về quê hương để phụng dưỡng mẹ già. Tần Thủy Hoàng cảm động tấm lòng hiếu nghĩa mà cho phép Ngài về nước.
Một thời gian sau, quân Hung Nô lại quấy nhiễu bờ cõi nước Tần. Vua Tần không chống đỡ nổi bèn nghĩ cách tạc một tượng cao lớn đúng vóc dáng của Ngài đặt ở cửa trấn thành. Quân Hung Nô nhìn thấy tượng Ngài thì bỏ chạy tán loạn, không dám phạm đến cửa ải.
Đến thời Đường, Triệu Xương làm Đô hộ Giao Châu. Một lần, nhân sự việc vào chơi đất Từ Liêm và đêm nằm mơ thấy cùng Ngài giảng Xuân Thu, Tả truyện, Triệu Xương bèn tìm về nơi ở cũ của ngài tu sửa lại đền nhà cao tầng chồng, dọn lễ dâng tế.
Về phía nước nhà, Ngài được nhà vua ban là Thượng Đẳng Phúc Thần Duệ, hiệu là Hy Khang Thiên Vương, được nhân dân tôn vinh là Đức Thánh Chèm và dựng đền thờ ngay tại làng Chèm - nơi Ngài sinh ra và lớn lên.
Lý Ông Trọng không chỉ là một vị tướng quân giỏi mà còn là nhà ngoại giao đầu tiên của nước ta, góp công lớn trong việc bảo vệ đất nước khỏi nạn ngoại xâm và giữ gìn mối quan hệ hòa hảo với các nước láng giềng.
Lễ hội độc đáo và nhiều ý nghĩa
Theo ông Nguyễn Mạnh Thìn: Phó Ban Quản lý Di tích, Trưởng Ban Khánh tiết Đình Chèm, hằng năm, Lễ hội đình Chèm được tổ chức vào các ngày 14,15,16 tháng 5 Âm lịch. Tại lễ hội có 3 lá cờ đại được treo trước gảnh đình. Đó là cờ Tổ quốc (nền đỏ, sao vàng) treo chính giữa trên đỉnh cột. Cột bên phải, treo cờ thêu 3 chữ Hán màu vàng: Thượng đẳng Thiên vương (tước phong của Đức Thánh Chèm Lý Ông Trọng). Cột bên trái (phía Tây, phương Phật) treo cờ phướn, thêu hình con quạ ngậm dải lụa đào.
Lễ rước độc đáo thu hút khách du lịch đến với Lễ hội đình Chèm. Ảnh: Trung tâm VH, TT&TT
Điểm độc đáo riêng có của Lễ hội đình Chèm là thực hiện nghi lễ rước nước liên tiếp trong 3 ngày nhằm: dâng cúng Thánh, làm lễ mộc dục và cầu cho mưa thuận, gió hòa. Lễ mộc dục (tắm tượng) diễn ra vào giờ Ngọ (12h trưa) ngày chính hội, tại 2 tiểu phương đình phía Tây, Đông dành cho bài vị Nhị Thánh và tại nền bệ hình vuông trong sân gảnh Đình dành cho tượng ông Sứ Nguyễn Văn Chất. Mộc dục là một nghi lễ không phải lễ hội nào cũng còn duy trì cho đến thời điểm hiện nay.
Giáo sư sử học Lê Văn Lan và bà Nguyễn Thị Huệ - nguyên Phó Chủ tịch UBND huyện Từ Liêm tham gia Đoàn rước nước tại Lễ hội đình Chèm năm 2016.
Lễ hội đình Chèm là pháp hội bởi lễ vật dâng cúng hoàn toàn là đồ chay, không sử dụng lễ vật mặn, trong đó lễ vật đặc trưng là chè kho nấu bằng đậu xanh xay, giã nhuyễn. Theo ông Nguyễn Ngọc Nam, nguyên Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Thụy Phương (cũ), Lễ hội đình Chèm sử dụng đồ chay nhằm thể hiện sự tinh khiết, thanh tao và khát vọng hòa bình của người dân nơi đây.
Hằng năm, lễ hội đình Chèm được tổ chức vào giữa mùa hạ. Vậy nhưng kỳ lạ là, trong 3 ngày đêm lễ hội đó nhất định sẽ có ít nhất 1 trận mưa hoặc to, kéo dài, hoặc nhỏ, ngắn, thoáng chốc. Nếu mưa vào sáng 14, người dân trong vùng gọi là mưa rửa đình để đón chào lễ hội; mưa ngày đêm 15 thì gọi là mưa mừng lễ hội, mừng Nhị Thánh; còn nếu mưa vào ngày 16 thì được gọi là trận mưa Thánh Chèm tiễn Thánh Gióng (sang chơi hội) về quê Phù Đổng (Gia Lâm).
Theo truyền thuyết, Lễ hội đình Chèm được tổ chức để tưởng niệm ngày thắng trận trở về, mở hội mừng công và làm lễ cầu siêu cho các tướng sĩ của Đức Thánh Lý Ông Trọng đã hy sinh trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược phương Bắc để bảo vệ nền độc lập của nước nhà. Nhưng sâu xa hơn có lẽ là nó bắt nguồn từ nghi lễ cầu mưa thuận, gió hòa cho một vụ mùa bội thu của cư dân nông nghiệp vùng Đồng bằng sông Hồng thuở xa xưa.
Có lịch sử lâu đời, độc đáo, ý nghĩa và ngày càng góp phần quan trọng vào việc phát huy những giá trị văn hóa, lịch sử quý báu, giáo dục lòng yêu nước và sức mạnh của sự gắn kết cộng đồng, Lễ hội đình Chèm thật xứng đáng là lễ hội ven sông Hồng tiêu biểu.
Đông Phương, Viên chức Trung tâm VH, TT&TT phường Đông Ngạc